VRIJDAGOCHTEND 09.30 UUR – GO!!

VRIJDAGOCHTEND 09.30 UUR – GO!!

Leve de activerende opening

Je komt als docent vol enthousiasme het klaslokaal binnenlopen op vrijdagochtend om 09.30 uur, je werpt een blik op je publiek van die ochtend en je weet al voldoende: zuchtende studenten, hangend in hun stoel, met de rug naar je toe, leunend op hun tas die op de tafel voor hen ligt, oftewel: SUCCES!! Op zo’n moment kun je je les niet beter van start laten gaan dan met een…… ACTIVERENDE OPENING.

Nu klinkt bovenstaande natuurlijk wel mooier dan het is, maar ik ga jullie in dit artikel toch echt wel inspireren en overtuigen van de inzet ervan tijdens je lessen.

Wellicht heb je geen ervaring of gevoel bij de term activerende opening, dus wat houdt het nou precies in en nog belangrijker, what’s in it for me? Ik ga het u haarfijn uitleggen!

De werkvorm

Het is eigenlijk heel simpel: met een activerende opening probeer je de aandacht van de studenten te trekken en hen te betrekken bij het onderwerp. Het is een binnenkomer, een ijsbreker, een vorm van ochtendgymnastiek om de studenten wakker te schudden. Het grote voordeel ervan is dat je de student niet direct overlaadt met theorieën, maar eerst even op een speelse manier toetst of en hoeveel “klittenband” er al aanwezig is in de klas m.b.t. jouw onderwerp van die les.

De theorie

Het vak Communicatie aan eerstejaars studenten van de opleiding Bedrijfskunde-MER aan een hogeschool trapte ik af met deze Loesje. Op die manier zette ik het vak Communicatie neer zoals veel mensen dat doen: dat kan iedereen! Bij het lezen van de tekst kwam er direct respons vanuit de klas en is eigenlijk je doel al bereikt! Na zo’n opening is iedereen gefocust en bij de les en kun je wel met een geruster hart in de inhoud gaan duiken.

De praktijk

Ik raad vanuit mijn recente ervaringen, collega-docenten dan ook zeker aan om te gaan én te blijven werken met activerende openingen, mits je je houdt aan enkele belangrijke spelregels: het moet kort, krachtig en prikkelend zijn en je moet dus op het juiste moment stoppen en het bruggetje maken naar de rest van de les. Zorg verder dat je goed beslagen ten ijs komt en reageer op wat er op dat moment gebeurt in de klas.

Chargerend durf ik wel te stellen dat een sterke activerende opening de basis legt voor de rest van je les. Ik wil afsluiten met een treffend spreekwoord hierover: een goed begin is het halve werk – zelfs, of misschien wel JUÍST op vrijdagochtend om 09.30 uur…

Activerende opening "Business Analyse"

BLOG “Activerende opening”

Wat is zo logisch bij het “bakken van taarten” en zo lastig bij “Business analyse”?

De aanleiding

Ik wil wat vertellen over een belangrijk maar ook lastig onderdeel van het vakgebied “Business Analyse”. Een oplossing ontstaat uit een goede probleemanalyse en dit is een zoektocht naar de vraag achter de vraag. Ik maak dit duidelijk aan de hand van enkele taartrecepten!

De activerende opening

In de activerende opening maak ik gebruik van een metafoor, namelijk die van enkele taartrecepten. Ik toon verschillende taartrecepten naast elkaar en vraag naar de overeenkomsten. Vrij snel komen aspecten zoals; ingrediënten, materialen (oven, pannen, taartvorm, etc.), het recept (bereiding) en het resultaat (als plaatje van de taart) naar voren.

De theorie

De start van een les, presentatie, etc. is belangrijk. Het moment dat je de aandacht van de deelnemers vraagt de, focus aanbrengt op het te behandelen onderwerp en de gelegenheid hebt om aanwezige kennis, ervaringen en waarnemingen te verzamelen.

Ik heb voor de metafoor “Bakken van taarten” gekozen, omdat;

• de meeste deelnemers een taartrecept zullen herkennen,
• daar diverse zaken zoals; ingrediënten, materialen, bereidingswijze voor nodig zijn, om tot een goed eindresultaat te komen,
• het gehele proces start bij het einde, namelijk het resultaat, welke taart ga ik maken! Dit laatste is iets dat bij Business Analyses vaak niet gebeurd, hiermee wil ik de link leggen naar het te behandelen onderwerp.

Dit betekent wel dat een ‘activerende opening’ aan een aantal eisen moet voldoen, namelijk;

• Start met een goede openingsvraag,
• Start met de foto’s, muziek, filmpjes, ‘Loesjes’, etc. en zorg dat deze van hoge kwaliteit zijn en geïntegreerd in de presentatie,
• Bij het ophalen van kennis, ervaringen en waarnemingen;
•  heeft het de voorkeur deze te onthouden, bij het noteren verlies je oogcontact met de groep, mocht je ze toch willen noteren praat dan niet als je schrijft,
•  zorg dat iedereen aan het woord is geweest,
•  niet teveel sturen, laat het komen, alles is goed, immers je vraagt naar ieders kennis, ervaringen en waarnemingen!
• Gebruik maximaal één werkvorm, dus óf een filmpje óf een muziekfragment,
• Als je de overeenkomsten of verschillen wilt tonen, toon de plaatjes dan naast elkaar,
• Een metafoor is een goed middel om complexe zaken simpel te maken, zeker als het een goede koppeling vormt met het vakgebied.

De praktijk

In het vakgebied van “Business Analyse” loop ik vaak tegen het ‘waarom’ probleem aan. Waar bij het bakken van een taart het resultaat onomstotelijk vaststaat, is dat bij de business analyse vaak het grootste probleem.

Vaak worden probleem in mijn vakgebied gegeven in de vorm van hele of halve oplossingen. Ik krijg bijvoorbeeld de vraag “we hebben een extra veld nodig dat aangeeft of een woning energie zuinig is”. Voor een goede oplossing, is een analyse van het probleem nodig, en dus een heldere probleemstelling.

Het is dus zaak om door te vragen “Wie heeft dat nodig?”, “Waarvoor hebben zij dat nodig?” en “Hoe wordt bepaald of een woning ja of nee energie zuinig is?”. Een zoektocht welke het uiteindelijke probleem (wens) oplevert, namelijk “Extra klanten, door bij energie zuinige woningen een korting op de hypotheekrente te verstrekken.”

Na de analyse blijkt dat we de zowel een extra veld moeten uitvragen (EPC waarde of Energielabel), de waarde vertalen naar wel of niet energiezuinig, een extra rentekortingscomponent opnemen, welke in diverse berekeningen gebruikt wordt!

Slot

“Werk van achteren naar voren”, begin met dát wat je wilt realiseren, analyseer wat je daarvoor nodig hebt en welk proces je moet volgen. Een advies dat dat zich al bewezen heeft in de wereld van de taartenbakker!

"Op leven en dood"

“Op leven en dood”

 

‘Help!’   Hoe krijg ik jullie aandacht … met een activerende opening …

 

Wat gebeurt er als je brand krijgt? Merk je dat direct of niet? Stel je ligt te slapen, ruik je de rook en wordt je dan wel wakker? Heb ik nog tijd en gelegenheid om naar buiten te gaan of dierbaren te waarschuwen en hun mee te nemen? Kan ik nog belangrijke spullen meenemen? Zomaar een paar vragen die bij brand in je eigen woning van toepassing kunnen zijn. Vaak heb je weinig tijd en toch moet je onder druk beslissingen nemen. Ik wilde de deelnemers bewust maken dat brand ons allemaal kan overkomen en wat dat de dilemma’s zijn waarmee je te maken krijgt, maar vooral wat je er zelf aan kan doen…

De werkvorm

Als activerende opening heb ik de associaties met betrekking tot het onderwerp geïnventariseerd, om zo het begin niveau van de deelnemers te bepalen en hierop aan te kunnen sluiten. Daarna wilde ik een kijkopdracht gegeven om de deelnemers op scherp te zetten voor het onderwerp. Hierna heb ik gevraagd welke maatregelen je zelf kan nemen.

 

http://www.radartv.nl/uitzending/archief/detail/aflevering/16-12-2013-1/rookmeldertest/

 

 

De theorie

Als activerende opening voor het thema ‘brandveiligheid in je eigen woning’ heb ik eerst de associaties met betrekking tot brandveiligheid geïnventariseerd. Bijzonder was dat er veel associaties werden opgenoemd maar niemand noemde een rookmelder. Daarna heb ik een kijkopdracht gegeven. Het videofragment ging over een indrukkend verhaal van een vrouw die als enige van een gezin een brand had overleefd met de nodige emotionele en lichamelijke littekens. Het filmpje eindigde met de noodzaak van een werkende rookmelder. Ik heb hierna gevraagd wie thuis een rookmelder heeft. Bijna iedereen had er een. Bij de vraag of de rookmelder ook nog werkte, kon helaas de helft van de deelnemers hier maar positief op antwoorden.

 

De praktijk

Als activerende opening heb ik maar ten dele mijn doel bereikt. De deelnemers waren zeker allemaal geboeid over dit onderwerp en zagen de nut en noodzaak om zelf over dit onderwerp na te denken en voorzieningen thuis te treffen. Het aantal werkvormen die ik binnen 5 minuten wilde inzetten was teveel, waardoor het z’n kracht miste. Ook hier geldt ‘minder is vaak meer’. Tevens kan het inzetten van een schokkend/indrukwekkend film fragment (te) heftig overkomen.

 

… en dus, … ‘Iedereen is verantwoordelijk voor zijn/haar eigen brandveiligheid’ …

Ik hoop dat ik jullie nieuwsgierig heb gemaakt voor het onderwerp en dat jullie ook ervaring willen opdoen met deze manier van een activerende opening. Ik ga door met het inzetten van activerende openingen, maar probeer met minder, meer te bereiken…

Goodmorning Den Bosch!

Niet elke les start even soepel. Bij een eerste blik naar de groep weet je het vaak al. Onderuitgezakt zitten ze op hun stoel, tas op tafel, blik op oneindig. Tegen deze situatie is maar één wapen bestendig: De activerende opening.

In dit bericht wil ik jullie kennis laten maken met de activerende opening en inspireren om dit wapen ook zelf in te gaan zetten.

Bij de term 'activerende opening' komen meteen beelden op, maar wat is het nou precies? 

Zoals de term al doet vermoeden is het doel van deze opening om de studenten actief de les te laten starten. De docent doet dit door de student te prikkelen om actief mee te doen en denken. Dit kan door een zin, verhaal, citaat, filmpje of iets persoonlijks. 

Bij de les waar ik het toepaste was het deze krantenkop, gevolgd door een debat waar de kop als stelling werd geponeerd.

              EENS

                of

            ONEENS

Deze opening was het start van de eerste les Ethiek aan de opleiding Bedrijfskunde aan een hogeschool. De les is een eerste kennismaking met ethiek en de daar bij horende dillema's. De studenten zouden uitgedaagd gaan worden om zelf na te denken over ethiek op de werkvloer. 

Deze werkvorm was een hit. Een voor een gingen de studenten meer rechtop zitten in hun stoel, de oren gespitst en klaar om te reageren op hun klasgenoten. Na deze opening waren de studenten weer bij de les en klaar om de inhoud in te duiken. Daar voor is het belangrijk om het kort en krachtig te houden. Zorg dat het prikkelt en aanzet tot nadenken, stop op het hoogtepunt voor dat de aandacht weer begint af te zwakken. 

Ik kan elke docent aanraden om te werken met activerende openingen. Zorg dat je voorbereid bent en reageer op wat er gebeurd in de groep. Als je dit wapen goed weet in te zetten kan de rest van je les niet meer stuk. 

Prikkelen… en dan? Activeren vraagt om een actieve houding

Prikkelen… en dan?

Activeren vraagt om een actieve houding

Bij activerende opening is het het idee dat je de aandacht van de studenten trekt. Dat kun je doen door een citaat, filmpje, verhaal of wat dan ook. Uitgangspunt is dat het de aandacht trekt en de studenten verleid worden om over het onderwerp van de dag na te denken en te discussieren. Gevolg: studenten zijn inhoudelijk gefocust op de les en hebben een actieve houding aangenomen. Tot zover de theorie. Want prikkelen is zeker belangrijk… Erna daadwerkelijk richting geven aan de discussie en een logische brug maken naar de stof is minstens zo belangrijk. En dat vraagt meer voorbereiding dan gedacht. Dat laatste is misschien wel een nog belangrijkere les voor in ieder geval mijzelf als docent.

De werkvorm

Als prikkelende opening maakte ik gebruik van een Loesje. Met als tekst: Bureaucratie, wat zullen ze daar lang over vergaderd hebben. Veel mensen hebben een (negatieve) associatie bij het woord bureaucratie. Een van die associaties is al op de poster weergegeven: in een bureaucratie wordt veel vergaderd… In de activerende opening heb ik mijn medestudenten gevraagd naar hun associaties bij het woord ‘bureaucratie’.

Bureaucratie… de theorie…

Ondanks de negatieve associaties die veel mensen in het dagelijks taalgebruik hebben met een bureaucratie, heeft binnen het openbaar bestuur de term bureaucratie wel degelijk een specifieke waarde. Voor een overheid is het bijvoorbeeld belangrijk om niet willekeurig te werken, betrouwbaar te zijn, voorspelbaar te zijn etc. Ofwel: een overheid moet zich houden aan de beginselen van het behoorlijk bestuur. 

Daarvoor is het nodig een overheidsorganisatie op een bepaalde manier vorm te geven, die we ook wel bureaucratie noemen. Voor een bestuurskundestudent is het belangrijk om te beseffen dat de overheid op een bepaalde wijze georganiseerd is met een duidelijke reden. Tegelijkertijd moeten zij die negatieve associaties te kennen. Immers die associaties hebben ergens hun oorsprong: de overheid wil wel eens door die in de praktijk wat overgeorganiseerd zijn wat voor de buitenwacht kan voelen als proceduregericht, inflexibel en traag.

De praktijk van de activerende opening

Tsja… Een discussie over associaties bij het woord bureaucratie is één. Maar waar leidt die discussie toe, hoe krijg je voldoende verdieping en wat is eigenlijk het moment waarop de essentie van de discussie en focus van de les duidelijk (gemaakt) moet worden? Dat zijn vragen die een docent zichzelf moet stellen in de voorbereiding.

Vooral wanneer je boven de stof staat, kun je verwachten welke richting een discussie ongeveer op zal gaan. In mijn geval kon dat grofweg twee kanten op gaan: negatieve associaties of positieve. Daarop is het mogelijk om verdiepende vragen te stellen: bijvoorbeeld of mensen ergens eigen voorbeelden bij hebben.

Hoewel mijn persoonlijke mening er niet toe doet tav de mate van bureaucratie bij overheidsorganisaties, vind ik als docent organisatiekunde wel dat studenten beide kanten moeten zien. In de discussie probeerde ik dat teveel te sturen, terwijl ik dat beter aan de eigen voorbeelden had kunnen koppelen. Ook daarbij had een betere voorbereiding geholpen.

Tot slot de relatie met de Loesje als zodanig. Die had ik scherper kunnen maken. Over het tweede deel (vergaderen), hebben we eigenlijk niet gesproken. De Loesje boet daarmee dus in kracht in.

Prikkelen… en dan

Resumé kan ik stellen dat een goede voorbereiding essentieel is om rendement uit de activerende opening te halen. De vragen die ik eerder geformuleerd heb zijn essentieel om voor jezelf te beantwoorden. Pas dan zal een activerende opening daadwerkelijk tot focus op de inhoud en een actieve werkhouding leiden. Prikkelen is namelijk goed, maar als voor de toehoorder de essentie niet helder is, dan zullen mensen juist afhaken.

Tekenen met ICT-ers

Ja, dat kan! 

De bezinner in mij vroeg het zich af... Kun je ICT-ers laten tekenen als ijsbreker? De gemiddelde ICT-er heeft waarschijnlijk niet eens een pen bij zich, laat staan dat hij/zij de moeite wil nemen om te tekenen. 
Er zijn natuurlijk ook andere mogelijkheden, maar om mijn punt te maken wilde ik het toch echt proberen. En dus nam ik een stapel A4-tjes mee naar de klas, in de hoop dat mijn activerende opening zou gaan lukken... 

De werkvorm

Vol goede moed vroeg ik de studenten om in een paar minuten een inlogscherm te tekenen (ik gaf hierbij geen voorbeelden). Daarna zou ik vragen om eens bij elkaar te kijken en de volgende vraag te beantwoorden: "Wat valt je op?". 

Dit heb ik bij 2 SO (Software Ontwikkeling) klassen en 1 BI (Bedrijfskundige Informatica) klas gedaan. Waar ik voor vreesde, werd werkelijkheid: een aantal studenten begon te zuchten en nog een aantal anderen riepen dat ze geen pen bij zich hadden. Toch losten de problemen zich als vanzelf op. Ik spoorde ze aan en er werden al snel pennen uitgeleend en iedereen ging aan de slag! 

Na een aantal minuten vroeg ik wat ze opviel als ze bij hun buren keken. Meteen gingen ze overleggen met elkaar en er werden dingen geroepen als: "Hij heeft wel een vinkje om ingelogd te blijven en ik niet". Toch al snel kwamen ze er achter dat ze allemaal ongeveer hetzelfde getekend hadden. 

Vooral de les van vrijdagmiddag werd daarna erg leuk en interactief vervolgd. 

De theorie

Dit was de eerste les van het vak "Interaction Designing Principles" voor tweedejaars. Ik zou tijdens deze les uitleggen wat een interface is en waarom het belangrijk is dat deze aansluit bij de gebruiker. Daarvóór wilde ik eerst duidelijk hebben waar het vak níét over ging en wat we wél zouden gaan doen: 

• We gaan NIET kijken hoe de interface werkt (niet programmeren)
• We gaan NIET letten op uiterlijk 
• We gaan WEL kijken naar de interactie met de interface
• We gaan WEL kijken naar het bereiken van doelen m.b.v. de interface

De student zou beseffen dat interfaces bepaalde patronen/regels hebben en dat ze deze lessen niet zouden gaan programmeren of mooie interfaces zouden designen. Dit vak is namelijk meer psychologie dan IT. Omdat het vak dus niet past tussen de vakken die ze gewend zijn, was het een hele goede keus om ze als activerende opening te laten tekenen.

De praktijk

Mijn tips voor tekenen als activerende opening: 

• Tijdens deze activiteit moet je niet bang zijn om eens de touwtjes volledig uit handen te geven en afstand te nemen. Begeleid de groep, maar laat hen het werk doen. Wanneer je een goede activerende opening hebt bedacht, komen de studenten er samen echt wel uit. 
• Bereid de activiteit goed voor. Wat wil je dat ze tekenen en waarom?
  Ik gaf de studenten niks cadeau, omdat ik de studenten wilde laten beseffen dat ze uit zichzelf bijna hetzelfde hebben getekend. 
• Neem papier en pennen/potloden/stiften voor de studenten mee. Tegenwoordig gebruiken de studenten allemaal laptops en denken geen papier en pen meer nodig te hebben. 

Tot slot...

Opgelucht haalde ik adem. Het is dus wél mogelijk om mijn studenten te laten tekenen om een punt te maken. Wat ik dus ook mee wil geven is dat het niet verkeerd is om eens wat nieuws te proberen bij de studenten. Haal ze eens uit hun comfort zone en je zult zien dat dit leuke resultaten oplevert.  

Dress to impress?

"DRESS TO IMPRESS?"

Goed voorbeeld doet goed volgen of is gewoon jezelf zijn goed genoeg als je voor de klas gaat? En gaat comfort boven stijl of stijl boven comfort? Als je doceert stap je in een voorbeeldrol. Hoe zakelijk, creatief, persoonlijk, chique of eenvoudig mag het zijn?

de werkvorm

Een activerende lesopening met als ijsbreker een vraag over een dresscode voor docenten. Is die er? Zou die er moeten zijn? En wat zouden algemene adviezen kunnen zijn over je outfit als docent? Wat trek je zelf als docent het liefste aan?

voor het verrassings- en verbazingseffect vond ik het volgende filmfragment

[scene uit "Laurence Anyways" (2012)]

...is de hoofdrolspeler in deze scene een goed voorbeeld?

de theorie

Deze activerende opening had als doel om de stof van de afgelopen les over breinprincipes ter discussie te stellen. Met name die van de functie van de spiegelneuronen. Je hebt als docent een voorbeeldfunctie. Moet zich dit dan ook niet in je kledingkeuze uiten?

Het gekozen filmpje zet de kijkers op het verkeerde been. Je ziet op het eerste gezicht een chique geklede dame voor de klas verschijnen, maar de lange stilte en de langzaam inzoomende camera onthullen uiteindelijk een docent van het mannelijk geslacht in mantelpak. Kan dit?!...

de praktijk

"MAAK JEZELF OVERBODIG"

        Hoe pakkender je filmpje en hoe helderder de vraagstelling, des te meer beweging     
        er in de groep komt. 
        Het enige dat je hoeft te doen is de groep opstarten en de studenten 
        vervolgens met elkaar in gesprek te laten gaan.

TIP om haperingen te voorkomen: 

maak een hyperlink aan in Powerpoint via het menu 'insert' en kopieer hier de URL naartoe. Of kies voor een duurzamere oplossing, door het youtubefilmpje te downloaden met behulp van de App WIN-X VIDEO CONVERTER. Knip vervolgens het gewenste fragment uit op een door jou geselecteerde schermgrootte. Dit voorkomt haperingen bij gebrek aan internetverbinding, overtollig filmmateriaal en je zorgt voor een optimale beeldkwaliteit.

En formuleer je vraagstelling helder, zodat de studenten duidelijk voor ogen hebben waar ze op kunnen reageren.

tot slot

De moraal van het verhaal en de ontstane discussie was eenduidig: het ligt aan de branche waarin je lesgeeft en als de inhoud van je lessen goed is, stoort kledingkeuze zelden.

Weest gewoon jezelf, er zijn al zoveel anderen

          * LOESJE

Hoe zou jij dat doen?

Interesse door elkaar te overtuigen

In plaats van te vertellen hoe het moet leg je de studenten vier strategieën voor. Zij kiezen hun favoriete strategie en proberen elkaar te overtuigen. De ideale start, want: studenten zijn actief, voorkennis wordt geactiveerd, de koppeling aan de praktijk is duidelijk en…ze worden nieuwsgierig. Want hoe moet het in het echt??

De werkvorm
Vraag je studenten hoe zij een bepaalde praktijksituatie zouden aanpakken, zoals in de bijgevoegde powerpointslide (training adviesvaardigheden over debriefen):

Vervolgens leg je de studenten drie tot vier alternatieven voor, die je vooraf in steekwoorden op een flap hebt gezet. Je houdt één voor één de flaps omhoog en vertelt met enthousiasme over die strategie.
Als je de strategieën hebt toegelicht en neergelegd/opgehangen, vraag je de studenten om bij de strategie van hun keuze te gaan staan. Nu is het aan hen om elkaar te overtuigen! Jij moedigt de discussie aan door vragen te stellen, interessante argumenten uit te lichten en anderen om reacties te vragen. Kortom: olie op het vuur! Als de belangrijkste argumenten zijn genoemd leg je uit hoe de situatie volgens de theorie gehanteerd zou moeten worden.

De theorie

In het geval van de training waar bovenstaande slide bij hoort konden de studenten kiezen uit de volgende strategieën:

1.      Je mailt het document. De opdrachtgever heeft het druk en kan zo op zijn eigen tijd het stuk bekijken en reageren.

2.      Je presenteert kort de hoofdlijnen en belangrijkste argumenten en biedt ruimte voor vragen achteraf.

3.      Je reserveert 1,5 uur in de agenda van de opdrachtgever voor een uitgebreide toelichting op je plannen en hoe je daartoe bent gekomen.

4.      Je gaat in gesprek met de opdrachtgever waarbij je hem om input vraagt bij de cruciale onderdelen en twijfelpunten

Strategie 1 is echt verkeerd, strategie 2 en 3 hebben een aantal nadelen en strategie 4 is het beste. Bij strategie vier neem je niet teveel tijd van de opdrachtgever in beslag, heb je de leiding over het gesprek en stuur je het gesprek actief naar de onderwerpen die voor jou van belang zijn. Ik heb deze werkvorm ook bij trainingen over leiding geven, creatief denken en het hanteren van weerstand gebruikt.

De Praktijk

Hier een aantal tips om de werkvorm tot een succes te maken:

1)      Zorg dat je de praktijksituatie beeldend beschrijft zodat studenten zich er in kunnen verplaatsen.

2)      Zorg voor duidelijke verschillen tussen de strategieën. Tip: één is echt fout en twee bevatten de typische fouten die studenten maken.

3)      Houd jezelf afzijdig van de inhoud maar wakker wel het vuur aan met opmerking als ‘interessant...ik ben benieuwd wat deze groep er van vindt’, ‘en deze strategie…waarom kiezen jullie daar niet voor?’ enz. Dit wekt nieuwsgierigheid naar wat jij als docent vindt.

4)      Geef aan dat studenten mogen wisselen van strategie als ze overtuigd zijn geraakt door een van de anderen. Dit versterkt de competitie.

5)      Leg een brug tussen de werkvorm en de theorie. Na de discussie vertel je hen hoe ze de situatie het beste kunnen aanpakken. Ga daarbij expliciet in op hun eerdere opmerkingen en inzichten.
 

Tot slot

Wil je een leuke, interactieve werkvorm die voorkennis activeert, focus geeft en weinig tijd kost in de voorbereiding? Kies dan een herkenbare praktijksituatie waar jouw les op voorbereidt, bepaal hoe studenten die meestal (verkeerd!) aanpakken en hoe ze het zouden moeten doen. Schrijf dit op flaps, introduceer met enthousiasme en de studenten doen de rest!

 

 

Een goed begin gaat niet vanzelf!

Een goed begin gaat niet vanzelf!
Hoe betrek je studenten bij je les?

Het opstarten van een college is heel belangrijk. Dat weten we allemaal. Maar hoe zorg je voor de juiste aandacht? Zodat je op een goede manier kunt overbrengen wat je wilt aan je studenten? Dan moet het begin goed zijn.

Werkvorm: IJsbreker
Op de opleiding Activerend Opleiden heb ik geleerd dat een ijsbreker aan het begin van de les erg belangrijk is. Ik heb dit toegepast bij het college Buisness Marketing. De ijsbreker is een werkvorm waarbij studenten in een veilige omgeving een vraag wordt gesteld. Iets waarbij ze zich herkennen. Ik heb gevraagd: welk innovatief product hebben jullie wel eens gekocht? Ik heb het begrip innovatief kort toegelicht: iets nieuws, iets wat nog niet iedereen kent.

Theorie: Betrokkenheid
Met de ijsbreker creëer je betrokkenheid en aandacht. Het is een korte en krachtige werkvorm waarbij je het klittenband zoekt en vindt bij de groep. Zo leren studenten vanaf het begin dat interactie wordt gewaardeerd en dat zij zich in een veilige omgeving bevinden. Immers, alle antwoorden zijn goed en hebben betrekking op de les.

Praktijk: Reflectie
Met de ijsbreker ‘innovatieve producten van nu’ heb ik de link gelegd naar innovatieve producten in de geschiedenis. En daarbij Henry Ford geciteerd. Zoals je ziet in de cartoon. De studenten wisten wie Ford was en ook dat hij van een onbekend product naar massaproductie was gegaan. Auto’s bleek een hele populair onderwerp bij de studenten. Ik weet zelf helemaal niet zo veel van auto’s. Ik had me daar niet goed genoeg op voorbereid.


Tot slot: Genoeg weetjes bij de hand hebben is cruciaal
Een ijsbreker in de vorm van een cartoon is een hele goede start van je college. Studenten voelen zich betrokken en veilig. Zorg wel dat je over het onderwerp van de cartoon genoeg leuke feiten hebt, ook al gaan deze niet over de feitelijke stof van het college. Dan behoud je de aandacht die je in het begin hebt opgeroepen.

Een goed begin is het halve werk, maar pakkende feiten maken het af!

De beste oplossing voor trekken aan een dood paard is afstappen

De beste oplossing voor trekken aan een dood paard is afstappen

De “activerende opening” als werkvorm in het onderwijs

Een oude wijsheid van de Dakota indianen leert ons dat, wanneer we op een dood paard rijden, we direct af moeten stappen en te voet verder moeten gaan. Is de oplossing echt zo simpel? Moeten we onze vertrouwde manier van lesgeven – de traditionele hoorcolleges – écht naast ons neerleggen?

De werkvorm

Bij de cursus Activerend Opleiden leren zowel beginnende als ervaren docenten hoe zij hun lessen activerend in kunnen richten en het leerrendement van studenten zo hoog mogelijk kunnen maken. Een activerende opening is één van de werkvormen die je als docent kunt inzetten om studenten warm te laten lopen voor de les die je als docent wilt gaan geven. In plaats van meteen te beginnen met de theorie, probeer je op zoek te gaan naar “klittenband” bij de studenten.  

 

Afbeelding: Fokke en Sukke hebben een nieuwe onderwijsmethode ontdekt (www.foksuk.nl).

De theorie

Binnen Activerend Opleiden heb ik als docent kennisgemaakt met diverse werkvormen als werkopdrachten, discussievormen, maar ook ijsbrekers. “IJsbrekers zijn korte, onverwachte, leerzame activiteiten die de studenten letterlijk of figuurlijk in beweging brengen” (Bijkerk & Van der Heide, 2012, p. 89). Een activerende opening is zo’n ijsbreker, waarbij je de aandacht van de studenten probeert te trekken en hen wil laten focussen op het onderwerp. Je kunt dat doen door bijvoorbeeld een foto, een citaat of een metafoor te laten zien. Het is vooral van belang dat studenten verhalen uitwisselen. De eigen mening van de docent doet er niet zo toe bij een activerende opening.

De praktijk

Toch is het uitvoeren van een activerende opening nog niet zo gemakkelijk. Dat heb ik zelf als docent ervaren tijdens een van de cursusdagen van Activerend Opleiden. Om een activerende opening succesvol te laten zijn, moet je zowel kijken naar de keuze voor de werkvorm (past deze bij het onderwerp en is deze prikkelend?) als de interactie tussen deelnemers. Dat eerste lukte me aardig, maar de interactie tussen de deelnemers kwam wat lastig op gang. Ik bood als docent geen veilige omgeving, omdat ik de deelnemers overvroeg en best persoonlijke vragen stelde. Dat ging ik doen, omdat het zo lang stil bleef. Het voelde als trekken aan een dood paard.

Een paar weken later heb ik wederom een activerende opening uitgevoerd en heb ik de feedback die ik bij de eerste keer gekregen had, verwerkt. Die opening ging veel beter; de deelnemers raakten enthousiast en deden volop mee. Ook tijdens mijn “echte” lessen zie ik dat gedrag van studenten terug.

Studenten geven aan dat ze door actief bezig te zijn met de lesstof, de les leuker vinden en de lesstof sneller begrijpen. En dat terwijl ik als docent eigenlijk veel minder actief les sta te geven dan voorheen!

Kort door de bocht kunnen we concluderen dat de traditionele wijze van lesgeven niet meer werkt. Studenten leren niet veel wanneer zij alleen maar de docent moeten luisteren. Het is trekken aan een dood paard. Wees dan ook verstandig als docent en durf van dat paard af te stappen!

Chuck Norris, activator in het hoger onderwijs

Chuck Norris, activator in het hoger onderwijs

Een actieve student is de helft van het werk. Participerende studenten nemen meer op en verhogen bovendien het werkplezier van de docent. Hoe tover je een les waarin je de krekels kan horen tjirpen om tot een energieke sessie waarin studenten geprikkeld worden tot deelname? Een activerende opening is een eerste stap, met hulp van Chuck Norris, uiteraard.

Met deze poster start ik een les over de oorzaken van subjectieve sociale veiligheid. Het doel van deze activerende opening is om studenten te focussen op het onderwerp en in een actieve modus te krijgen. Studenten reageren op de quote: wanneer voelen zij zich eigenlijk onveilig, en hoe komt dat?

Sociologische verklaringen

Vanuit sociologisch perspectief zijn onveiligheids-gevoelens te verklaren vanuit verschillende contexten. Binnen de individuele context plaatsen we oorzaken uit de persoonlijke sfeer: in hoeverre voelt men zich kwetsbaar, heeft men eerdere slachtofferervaringen of heeft men een risicovolle leefstijl? Daarnaast kunnen we verklaringen zoeken binnen de situationele context: de directe omgeving waarin een persoon zich bevindt. Zo voelen mensen zich doorgaans onveiliger in verloederde buurten, buurten met weinig sociale samenhang en buurten waarin veel criminaliteit voorkomt. Binnen het hoogste niveau, de sociaal-culturele context, kijken we naar verklaringen op basis van maatschappelijke ontwikkelingen.

Hoe Chuck Norris helpt

Ondersteund door de activerende opening, leid ik studenten door het theoretische model. De quote geeft namelijk aan dat zelfs ‘het donker’, hier de vertegenwoordiger van een individu die op basis van individuele eigenschappen nergens voor hoeft te vrezen, zich in een context kan bevinden waarin wel degelijk onveiligheidsgevoelens ontstaan. Doordat studenten in de activerende opening zelf verklaringen hiervoor bedenken, kan ik de uitleg van de theorie goed laten aansluiten op hun eigen belevingswereld. Het gevolg hiervan is dat studenten vervolgens zelf abstracte theorie weten te vertalen naar concrete voorbeelden.

Een opening kiezen

Voor het motiveren van studenten is het van belang de juiste activerende opening te kiezen. Een goede activerende opening is prikkelend, verlaagt voor studenten de barrière om te reageren en sluit aan bij de lesstof. Mijn advies: kies een opening waar je zelf enthousiast over bent zodat je dat enthousiasme kunt overdragen aan studenten. Maak het daarnaast niet te moeilijk, maak gebruik van visuele ondersteuning en laat het niet na om af en toe een dosis (zelf)spot te gebruiken.

Tot slot

Waarom zou je als docent kiezen voor een activerende opening? Simpelweg omdat zowel student als docent er de vruchten van plukt. Studenten worden gemotiveerd en geven de docent aanknopingspunten om abstract lesstof te behandelen. De docent krijgt inzicht in wat er speelt in de leefwereld van de student en kan de lessen daarop inrichten. Door het gebruik van een activerende opening is het geluid van tjirpende krekels waarschijnlijk verleden tijd. Met behulp van Chuck Norris is dat gegarandeerd. 

Het gebruik van meerdere werkvormen in een activerende opening

Door middel van deze blog wil ik andere docenten inspireren tot het gelijktijdig gebruiken van meerdere werkvormen in een activerende opening. De door mij hierbij opgedane ervaringen tijdens les 2 van de training PDV, zijn onderstaand nader toegelicht.

 

Toelichting gehanteerde werkvormen:
Voor mijn activerende opening heb ik gebruik gemaakt van een stelling in combinatie met een citaat en cartoon. Ik heb hier een positieve ervaring aan overgehouden, waardoor ik deze ervaring graag met anderen wil delen. Bovenstaand is de door mij gepresenteerde sheet opgenomen, waarin de stelling “Gelegenheid en druk maakt de dief” is verwerkt, gecombineerd met een cartoon en citaat om de elementen gelegenheid en druk nader te verduidelijken.

Nadere inhoudelijke toelichting bij activerende opening:

De stelling “Gelegenheid en druk maakt de dief” is van toepassing op het vakgebied administratieve organisatie waarin fraude een essentieel element vormt. Als voorbeeld bij het element gelegenheid is de toeslagenfraude gegeven, waarbij door de Belastingdienst de gelegenheid werd gecreëerd om fraude te plegen, doordat uitkeringen eerst werden uitgekeerd alvorens controle plaatsvond. Om dit element nader te verduidelijken is hierbij een cartoon van Fokke en Sukke hierbij opgenomen. Bij het element druk is als voorbeeld de door Diederik Stapel gepleegde wetenschapsfraude opgenomen. Hierbij is als citaat opgenomen: “Ik heb de druk te scoren, te publiceren, de druk om steeds beter moeten zijn, niet het hoofd geboden”.

Ervaringen in de praktijk:

Direct werd de gehanteerde stelling door de groep opgepakt met een goede discussie ten gevolg. Door de groep werd zelfs en tweede dimensie aan de stelling toegevoegd, namelijk de intrinsieke motivatie om eerlijk en oprecht te handelen. Deze ervaring heb ik als zeer positief ervaren.

Echter heb ik wel hierbij twee aandachtspunten voor mijzelf kunnen constateren. Enerzijds zou ik in het vervolg minder tekstuele toelichting opnemen in de sheet rondom de stelling. Hierdoor zou ik me enkel beperken tot de essentie, namelijk in dit geval de stelling met daarbij de cartoon van Fokke en Sukke en het citaat van de wetenschapper Diederik Stapel. Anderzijds heb ik ervaren dat het lastig kan zijn om, indien een stelling tot de verbeelding spreekt, iedereen aan het woord te laten komen. Hierbij heb ik opgemerkt dat ik daar zelf een aansturende rol in moet hebben.

Afsluitend wil ik nogmaals benadrukken dat ik een positieve ervaring heb opgedaan met het combineren van meerdere werkvormen in een activerende opening. Ik ga dit in ieder geval zelf in het vervolg frequenter in mijn lessen toepassen. Hopelijk vormt dit gegeven voorbeeld inspiratie voor andere collega-docenten.

Een film trekt de aandacht

Een film trekt de aandacht

en ondersteunt je boodschap!

Inleiding

Sinds 2 jaar geef ik trainingen over integriteit. Maar waarom eigenlijk vroeg ik me laatst af. Aan de term integriteit zit een negatieve klank en door alles wat we in de kranten lezen wordt dat elke keer maar weer bevestigd. En kijk hoe het afloopt met de klokkenluiders; mensen die proberen op de juiste manier invulling te geven aan het begrip integriteit. Hun leven gaat op z’n kop en gaat ten koste van alles wat ze tot dan toe hadden.

Activerende opening

Met het bovenstaande in mijn achterhoofd moest ik een activerende opening bedenken voor de eerst volgende training. Om te zorgen dat mijn cursisten meteen weten waar het over gaat, geprikkeld worden en actief meedoen. Nu had ik net een inspirerend congres meegemaakt over integriteit en daar had ik nog wat bruikbaar materiaal aan overgehouden. En gelukkig, Youtube loopt over van de filmpjes over het onderwerp (bekijk bijvoorbeeld eens het filmpje van Jiskefet). Bij het tweede filmpje was het raak. Bij de termen Zuivere koffie en Linke soep kan iedereen wel iets bedenken, de film stelt de juiste vragen en geeft alvast inzicht in woorden die verbonden kunnen worden met het begrip Integriteit. Na deze goede vondst was ik weer iets optimistischer over het bereik van deze training.

http://www.youtube.com/watch?v=9eW-GjOJ8II

Regels versus gedrag

De hele training integriteit heeft als opzet cursisten duidelijk te maken dat integriteit niet alleen gaat over regels die door de organisatie zijn  opgesteld. Nee, het gaat juist over je eigen houding en gedrag. Om integer te kunnen zijn heb je Moed, Maat, Verstandigheid en Rechtvaardigheid nodig. En daar zakt de moed me meteen weer in de schoenen. Hoe kun je nu op een leuke manier deze vreselijke termen aan de man brengen. Bij het woord ‘moed’ heeft iedereen nog wel een associatie. Mijn kinderen denken dan bijvoorbeeld aan Nelson Mandela. Maar wat moet je nu met het begrip ‘maat’. Iedereen weet toch wel dat overal waar ‘te’ voor staat niet goed is?

Praktijk

Terug naar waar we begonnen; de activerende opening. Om cursisten kennis te laten maken met de kern van de stof  bevat de sheet  prikkelende kreten en termen die later in de cursus weer terug zullen komen. Waar de sheet de positieve kant van integriteit probeert te benadrukken, belicht de film meer de negatieve kant. Zo komt in deze opening beide kanten van het begrip integriteit meteen aan de orde.

Sheet en film koppelen beeld en woord aan elkaar zonder in herhaling te vallen. Beide hersenhelften worden geprikkeld. Zowel voor de talige als de beelddenker onder ons bevatten sheet en film voldoende houvast. De film is ook net lang genoeg om er voor te zorgen dat cursisten niet vroegtijdig afhaken.

Aansluitend aan de film kun je cursisten een van de vragen uit de film voorleggen, of ze vragen wat ze hebben gezien en welk gevoel dat bij ze oproept. Door de meningen, gevoelens of antwoorden als kreten op te schrijven op een flap kun je later in de cursus er nog een op terug komen.

Tot slot kun je als trainer je eigen associatie bij de film geven. Het zorgt ervoor dat het onderwerp niet alleen van de cursisten blijft, maar dat je laat zien dat ook jij met dit onderwerp bent verbonden.

Slot

Het voordeel van een film om mee te beginnen is dat cursisten nog heel even achterover kunnen leunen terwijl het onderwerp wordt geïntroduceerd. Dat geeft iedereen de gelegenheid om op een ontspannen wijze van de koffie bij binnenkomst over te schakelen naar het eigenlijke doel van de cursus.  

Het goede begin van de cursus is er, de toon is gezet. En zoals het bekende spreekwoord zegt: Een goed begin is het halve werk.

 1 januari 2014
Daniëlle van den Berg

Het ijs breken - bij wie eigenlijk?

HET IJS BREKEN – BIJ WIE EIGENLIJK?

Het gebruik van foto’s als werkvorm tijdens een activerende opening

Het ijs breken.  Als je daarvan de betekenis opzoekt op internet lees je: “Een gesprek op gang brengen” of “Zorgen dat iedereen zich meer op z’n gemak voelt”.  Tijdens de 2^e lesdag van de “Leergang Activerend Opleiden” luidde de opdracht om een activerende opening te verzorgen, gebruik makend van een “ijsbreker”. Zorgen dus dat iedereen zich op z’n gemak voelt.

Makkelijk toch?

Foto’s als werkvorm

Het onderwerp van mijn les was “individuele perceptie”, onderdeel van het vak Gedrag in Organisaties voor 1^e-jaars Hbo-studenten. En omdat perceptie bij uitstek een visueel iets is, koos ik voor de “visuele” werkvorm van foto’s…. Er zijn verschillende werkvormen waar je gebruik van kunt maken om het ijs te breken en een les op een activerende manier te openen. IJsbrekers zijn namelijk korte, onverwachte, leerzame activiteiten die de studenten letterlijk of figuurlijk in beweging brengen. Je wilt de aandacht van de studenten trekken en hen focussen op het onderwerp van de les.

Perceptie en Gedrag in Organisaties

Perceptie is een proces waarbij mensen hun zintuiglijke indrukken ordenen en interpreteren, om zin te geven aan hun omgeving. Perceptie is een belangrijk onderwerp bij de bestudering van gedrag in organisaties, omdat menselijk gedrag gebaseerd is op onze waarneming van de werkelijkheid, niet op de werkelijkheid zelf.

Activerend openen 

Zowel bij de keuze van de foto´s als bij de keuze van de begeleidende vragen die je aan de studenten stelt, is het zaak om dit “scherp” te doen. Hoe beter je dat voor elkaar krijgt, hoe meer er “geactiveerd” wordt, hoe meer de studenten “in beweging” komen, betrokken raken, het gesprek op gang komt en men zich “op z’n gemak” gaat voelen . Maar het kwalitatief goed uitvoeren van een activerende opening was allesbehalve gemakkelijk! En hoewel ik best goede feedback kreeg, heb ik geleerd wat er nog beter kan, hoe ik een volgende keer door meer “scherpte” of misschien wel “kracht”, het ijs nog beter kan breken.

Foto’s vinden

Het internet zorgt ervoor dat ontelbare foto’s voorhanden zijn. Via Google Afbeeldingen kun je bijna alles vinden wat denkbaar is. Belangrijke voorwaarde is wel dat je bij de keuze van foto’s voor een lessituatie geen “beschermde” foto’s kiest. De kunst is vervolgens om de goede foto’s te selecteren. En ik nodig jullie, lezers van dit BLOG, graag uit om tips hiervoor met mij (en de andere deelnemers aan de Leergang Activerend Opleiden) te delen.

Tenslotte

Een ijsbreker werkt dus heel goed om te zorgen dat je gehoor zich op z’n gemak voelt. En door zo’n activerende opening gewoon een keer uit te proberen is ook voor mijzelf het ijs gebroken.

Een volgende keer zal het met iets meer ervaring en iets minder “gezonde spanning” vast nog wat makkelijker gaan. Een echte aanrader dus om het gewoon eens te proberen. 

Breek het ijs!

Femke Weitenberg